ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಆನೆಗಳಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆನೆಗಳ ಕಾದಾಟದಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ *''ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ'' ಎಂಬ ಆನೆ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಘಟನೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬೇಸರ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡಿನ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಾಣಿ ಆನೆಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಕಡೆಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗಿಡುವ ‘ಅಂದದ ಹೆಸರುಗಳ’ ಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆನೆಗಳಿವೆ?
ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆಯ ರಾಜ್ಯ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಡೆದ ಆನೆಗಳ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 6,395ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳು ಇವೆ. ಬಂಡೀಪುರ, ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಿಆರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬನ್ನೇರುಘಟ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವಿವಿಧ ಆನೆ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ (ದುಬಾರೆ, ಮತ್ತಿಗೋಡು, ಸಕ್ರೆಬೈಲು ಇತ್ಯಾದಿ) ಪಳಗಿಸಿದ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕಾನೆಗಳಿವೆ.
ಆನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವವರು ಯಾರು?
ಕಾಡಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ತಂದ ಅಥವಾ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಆನೆಗಳಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ:
'ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಮಾವುತರು' ಆನೆ ಶಿಬಿರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆನೆಯನ್ನು ದಿನವಿಡೀ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾವುತರು ಹಾಗೂ ಕಾವಾಡಿಗರು ಚರ್ಚಿಸಿ ಹೆಸರನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯರು: ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಮರಿ ಆನೆ ಜನಿಸಿದಾಗ) ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವರು ಅಥವಾ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದೂ ಉಂಟು.
ಆನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರೇಕೆ? ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ?
"ಆನೆಗೊಂದು ಅಂದದ ಹೆಸರೇಕೆ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳಿವೆ. ಆನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವುದು ಕೇವಲ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:
ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ:
ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆನೆಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವವಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಕರೆಯಲು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆನೆಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತವೆ.
ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣ:
ಆನೆಯ ನಡವಳಿಕೆ, ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಆನೆಗೆ 'ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ', 'ಅರ್ಜುನ', 'ಬಲರಾಮ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರೆ, ತುಂಟ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ನೆನಪು:
ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸದ ವೀರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ: ಅಭಿಮನ್ಯು, ವಿಕ್ರಮ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ).
ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧ:
ಮಾವುತರು ಆನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆನೆಗಳಿಗೆ 'ಗಂಗಾ', 'ದುರ್ಗಾ', 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ' ಅಥವಾ 'ಗಣೇಶ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಗವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾದ ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು: ‘ಮೌಂಟೇನ್’ ಮತ್ತು ‘ಗುಂಡಾ’!
ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ರೇಡಿಯೋ ಕಾಲರ್ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಇಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಪ್ರಿಯರ ಹುಬ್ಬೇರಿಸಿದ್ದು, ಪರ-ವಿರೋಧ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಸಕಲೇಶಪುರದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಆನೆ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಸ್ತು ತಂಡಗಳು ಆನೆಗಳಿಗೆ "ಮೌಂಟೇನ್" (Mountain) ಮತ್ತು "ಗುಂಡಾ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರುವುದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.
ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದಿನ ರಹಸ್ಯ: ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷದ ಆನೆಗೆ 'ಮೌಂಟೇನ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರುವುದು ಅದರ ದೈಹಿಕ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಮೊದಲು ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ! ಹಾಗೆಯೇ 30 ವರ್ಷದ 'ಗುಂಡಾ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸುತ್ತಿನ ಅರ್ಥ ಎಂದು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ:
ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೆಸರುಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲಾಖೆಯದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಗಸ್ತು ತಂಡಗಳು ಕಾಡಾನೆಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು, ಸಹವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಎಸ್ಎಂಎಸ್ (SMS) ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಇಂತಹ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ರೇಡಿಯೊ-ಕಾಲರ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಡಿನ ಗುರುತುಗಳು
ಸಕಲೇಶಪುರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮೂರು ಆನೆಗಳಿಗೆ ರೇಡಿಯೊ-ಕಾಲರ್ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು, ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಭಿನ್ನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರೇಡಿಯೊ-ಕಾಲರ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಆನೆಯನ್ನು ‘ಓಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಟ್’ ಎಂದು, ಎರಡನೆಯದನ್ನು ‘ಬೀತಮ್ಮ’ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದನ್ನು ‘ಭುವನೇಶ್ವರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಆನೆಗಳ ಇಡೀ ಹಿಂಡಿನ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
> ಆನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಕರು. 'ಜಯಮಾರ್ತಾಂಡ'ನಂತಹ ಆನೆಗಳ ಸಾವು ನಮಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳಿಗೆ ಇಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಂದರ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಅಡಗಿದೆ. ಗಜಪಡೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯ.
ಡಾ. ಪ್ರಸನ್ನ ದೇವರ ಮಠ ಅನಿಲಕುಮಾರ್, ಮಾಗಳ
ಪದವೀಧರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರು
ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮುದೇನೂರು,
ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ, ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ
