ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ (ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಹುಡುಕಾಟ)

 

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿದ್ಯೆ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಎತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ಮೊನ್ನೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯವರ ಮೊಣಕಾಲು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಫಿಸಿಯೊತೆರಪಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯೊಬ್ಬಳು ಎದುರಾದಳು. ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ "ನಮಸ್ಕಾರ ಸರ್" ಎಂದಳು. ಆದರೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನೋವಿನಿಂದ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವೃದ್ಧ ತಂದೆಯನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ, "ಏನಾಗಿದೆ?" ಎಂದು ಕೇಳುವ ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಜನ್ಯ ತೋರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಮಗುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಬೇಜಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದವಾಯಿತು.

ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ (Sensitivity) ಎಂದರೆ ಏನು?

ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭಾವುಕತೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಕಲೆ. ಎದುರಿಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೋವು, ಹಸಿವು ಅಥವಾ ಸಂಕಟವನ್ನು ಮಾತುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಗುಣವೇ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳಿದ ‘ದಯೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪವೇ ಈ ಸಂವೇದನೆ.

ಈ ಗುಣ ಕಳೆದುಹೋಗಲು ಕಾರಣಗಳೇನು?

1. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಇಂದು ಮಕ್ಕಳು ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ‘ಲೈಕ್’ ಒತ್ತುವುದನ್ನು ಕಲಿತ ನಾವು, ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರ ನೋವಿಗೆ ‘ಸ್ಪಂದಿಸುವುದನ್ನು’ ಮರೆತಿದ್ದೇವೆ.

2. ಅತಿಯಾದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ: "ನಾನು, ನನ್ನ ಅಂಕ, ನನ್ನ ಕೆರಿಯರ್" ಎಂಬ ಸ್ವಾರ್ಥದ ನಡುವೆ ಇತರರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ.

3. ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಭಾವ: ಹಿಂದೆ ಅಜ್ಜ-ಅಜ್ಜಿಯರ ಜೊತೆ ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಹಿರಿಯರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ, ಕಾಳಜಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಆ ಅಪ್ಪುಗೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು?
ಸಂವೇದನೆ ಇಲ್ಲದ ಸಮಾಜ ಕೇವಲ ಯಂತ್ರಗಳ ತಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ವ್ಯವಹಾರವೇ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ನಾಳೆ ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರನ್ನೇ ಕೇವಲ ‘ಜವಾಬ್ದಾರಿ’ಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು ‘ಪ್ರೀತಿ’ಯಿಂದಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಾಜದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ

ಮಕ್ಕಳು ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಾಗಲು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ:
ಪೋಷಕರ ಪಾತ್ರ:
ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ವಸ್ತು ಕೊಡಿಸಬೇಡಿ, ಕಾಲ ಕೊಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೀವು ಗೌರವಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಮಕ್ಕಳು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ ದಯಾ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೋರಿಸಿ.

ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರ: ಅಂಕಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಲು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಮುನ್ನ, ಪಕ್ಕದ ಬೆಂಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಏಕೆ ಎಂದು ಕೇಳುವ ಗುಣ ಕಲಿಸಿ. ಪಠ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ.

ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ: ಹಿರಿಯರು ಕೇವಲ ಆದೇಶ ನೀಡುವವರಾಗದೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಬೇಕು. ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೂ ನೀರುಣಿಸುವ, ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುವಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಮಾಡಿಸಿ.

ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು (Empathy) ಅಳೆಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವಾದರೂ, ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು 2026ರ ಜಾಗತಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ದೇಶಗಳು (Empathy Index)
ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನಡೆಸಿದ ಬೃಹತ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ 'ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ' (Social Progress Index 2026) ಆಧರಿಸಿ ಈ ದೇಶಗಳು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿವೆ:

ಎಕ್ವೆಡಾರ್ (Ecuador): ಈ ದೇಶವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು.

ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ (Denmark):
ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ 'Empathy' ಅಥವಾ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* *ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಯುಎಇ (UAE):* ಈ ದೇಶಗಳು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಾಳಜಿಯ ಗುಣ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಕೋಸ್ಟರಿಕಾ (Costa Rica): 2026ರ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವು ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.

2. ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು

ಕೇವಲ ಸಂವೇದನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲ (Social Support) ಮತ್ತು ಔದಾರ್ಯದಲ್ಲಿ (Generosity) ಈ ದೇಶಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗಿವೆ:

ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ (Finland): ಸತತ ಒಂಬತ್ತನೇ ವರ್ಷವೂ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದ ದೇಶವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಲ್ಲಿರುವ 'ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆ' ಮತ್ತು 'ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ' ಚಾಚುವ ಗುಣವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ.

ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (Iceland) ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್:
ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.

3. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು

ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (Collectivist Culture):
ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ನಾನು' ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ 'ನಾವು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವ: ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 6 ರಿಂದ 16 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ *'Klassens Time'* ಎಂಬ ಅವಧಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕೇವಲ ಇತರರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತದ ಸ್ಥಿತಿ:
ನಮ್ಮ ಭಾರತವು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ನಮಗಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು 'ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಂ' ಭಾವನೆಯಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣ ಸುಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯ.
ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಅಂಕಿಅಂಶವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರ ಬಗ್ಗೆ ತೋರ್ಪಡಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಭಾರತ ವಿಶ್ವಗುರುವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುವ ‘ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ’ಯಿಂದ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಮಾತ್ರ. ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಮತ್ತೆ ‘ಮನಸ್ಸನ್ನು ಓದುವ’ ಪಾಠ ಕಲಿಸಬೇಕಿದೆ. ನೆನಪಿಡಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗಿಂತ ಇಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ‘ಹೃದಯವಂತರು’ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ.



 

ಡಾ. ಪ್ರಸನ್ನ ದೇವರ ಮಠ ಅನಿಲಕುಮಾರ್, ಮಾಗಳ
ಪದವೀಧರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರು
ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮುದೇನೂರು,
ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ, ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ